Maatschappelijke innovatie als gevolg van crisis

By 4 april 2020 Blog

Als schrijver met de focus op maatschappelijke vernieuwing zou ik deze Corona-tijd het liefst besteden aan het verzamelen van situaties en initiatieven, en erover schrijven. Maar nu alle kinderen thuis zijn van school, zijn mijn dagen gevuld met thuisonderwijs voor en vermaak van onze zoon van vijf. De worsteling met tijd voor m’n werk als tekstschrijver of als moeder versus tijd voor mezelf is abrupt beëindigd, want ik ben gewoon de hele dag moeder en juf. Super-zinvol, daarover hoef ik me dus even geen zorgen te maken, maar ook super-intensief. Ik mis het vooral om mezelf terug te kunnen trekken en zaken al schrijvend op een rijtje te zetten, dus nu manlief vandaag, zaterdag, onze zoon op sleeptouw neemt, grijp ik mijn kans! Heerlijk.

Nog maar anderhalve maand geleden zat ik, toch wel gefascineerd, te kijken naar de situatie in China, zoals die op TV te zien was; ongelofelijk hoe een samenleving volledig stil komt te liggen als mensen hun huis niet meer uit mogen. Nu ervaren we het in eigen land en wat me vooral bezighoudt, is de manier waarop onze maatschappij georganiseerd is en hoe kwetsbaar onze economie eigenlijk is. Blijkbaar bestaat het grootste deel van ons BBP uit luxegoederen en diensten, getuige de lege straten en winkels. En gezonde bedrijven kunnen zomaar failliet gaan als ze een paar maanden geen omzet draaien, vooral vanwege loonkosten (denk ik?). Ik heb mezelf afgevraagd hoelang wij het privé vol zouden kunnen houden zonder inkomen, en kwam tot de conclusie dat dat eveneens afhangt van de vaste lasten. Kunnen die niet tijdelijk bevroren worden? Is het niet een eindeloos rondpompen van geld waar we in verstrikt zitten? Veel ondernemers zitten ineens zonder werk en moeten financieel ondersteund worden. Veel ouders moeten naast hun thuiswerk ook nog hun kinderen opvangen en begeleiden in het schoolwerk, maar krijgen daar (uiteraard?) niet voor betaald. Deze bizarre situatie lijkt mij een goed moment om een basisinkomen in te voeren! Met zo’n gegarandeerd inkomen hoeven mensen zich niet langer af te vragen wat ze moeten doen om in hun levensonderhoud te voorzien, maar kunnen zich in plaats daarvan bezig houden met dat wat ze graag doen en blij van worden – wat in veel gevallen ook inhoudt om iets voor anderen te doen. Het maakt de economie meteen ook stabieler, stel ik me zo voor.

Wat me ook bezighoudt is de vraag hoe zo’n virus zóveel impact kan hebben. Zou het iets zeggen over de algemene volksgezondheid? Veel mensen weten eigenlijk niet meer wat gezond eten is, mede als gevolg van alle misleidende gezondheidsclaims die we dagelijks over ons heen krijgen. Tel daarbij het vervuilde milieu waarin we leven (lucht, bodem, water, binnenklimaat, etc.), vermoeidheid en stress… niet erg bevorderlijk voor onze weerstand, is mijn idee.
Over de oorzaak van het Coronavirus heb ik ook al verschillende theorieën voorbij zien komen. OneWorld heeft het bijvoorbeeld over de consumptie van dieren, Want To Know schrijft zelfs over een geproduceerd virus als wapen. Ik weet het niet, ik ben geen expert en ik moet het ook hebben van bronnen, dus het is maar net welke bron je wilt geloven. Wat ik wel weet is dat wat de grote massa voor waarheid aanneemt, meestal afkomstig van de reguliere media dus, zeker niet de waarheid hoeft te zijn.
Vergeleken met een reguliere griep valt het overigens wel mee (jaarlijks overlijden er ruim duizend mensen aan). Ik zag een uiteenzetting van de Duitse arts Dr. Wodarg, die met cijfers laat zien dat er helemaal geen reden voor paniek is. Het zijn vooral de klachten waarmee mensen nu op de IC belanden, die het zo ernstig maken. De massale aandacht die het krijgt, doet de rest (immers wat je aandacht geeft, groeit!). Ook de reportage van Ivo Niehe in de TV Show van 29 maart, over de Spaanse griep en een mysterieuze slaapziekte, relativeert de huidige toestand, voor mij in ieder geval wel. En in tegenstelling tot vroeger hebben we nu digitale communicatiemiddelen ter beschikking (Google vaart er wel bij! ).

Waar ik vooral benieuwd naar ben, is het langetermijneffect van deze Corona-crisis; wat leren we hiervan en wat gaan we straks, hopelijk, anders doen? Of zoals ik las over een essay van Paolo Giordano, dat komende week verschijnt bij De Bezige Bij: “Ik ben niet bang dat ik ziek word. Waarvoor dan wel? Voor alles wat de coronavirusbesmetting kan veranderen. Ik ben bang dat ik ontdek dat de beschaving die ik ken een kaartenhuis is. Dat alles wordt uitgewist. Maar ik ben ook bang voor het tegenovergestelde: dat als de angst straks weg is, alles bij het oude is gebleven.” Dat alles bij het oude blijft, dat geloof ik niet. Deze crisis zal bijdragen aan vernieuwing, al is het op kleine, individuele schaal. En is maatschappelijke innovatie niet het resultaat van individuele keuzes?!